MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của luận văn
Xây dựng và thực hiện Qui chế dân chủ ở cơ sở là chủ trương quan trọng của Đảng và Nhà nước, có ý nghĩa đột phá để giải quyết nhiều vấn đề bức xúc liên quan đến quyền làm chủ của nhân dân, củng cố hệ thống chính trị ở cơ sở. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng khẳng định: “Nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ” [32, tr.515]. Nhận thức đúng và vận dụng sáng tạo những lời chỉ dẫn của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng ta đã sớm khẳng định mở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy quyền làm chủ của nhân dân coi đó vừa là mục tiêu vừa là động lực của cách mạng, của sự nghiệp xây dựng và đổi mới đất nước. Xây dựng chế độ nhà nước dân chủ với nguyên tắc “Toàn bộ quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân”, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong toàn bộ hoạt động của Đảng và Nhà nước ta.
Nghị quyết Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII (tháng 6 năm 1997) khẳng định, khâu quan trọng và cấp bách trước mắt là phát huy quyền làm chủ của nhân dân ở cơ sở.
Với tinh thần đó, Đại hội IX, X của Đảng khẳng định vị trí, tầm quan trọng lâu dài và cấp thiết của vấn đề dân chủ, khẳng định mục tiêu chiến lược của cách mạng nước ta trong thời kỳ mới là thực hiện dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.
Nhằm phát huy đầy đủ, hiệu qủa quyền làm chủ của nhân dân trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, ngày 18/2/1998 Bộ chính trị, Ban chấp hành Trung ương Đảng cộng sản Việt Nam khóa VIII đã ra chỉ thị số 30 về việc xây dựng và thực hiện Qui chế dân chủ ở cơ sở. Thể chế hoá chỉ thị của Bộ Chính trị, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (khóa X) ban hành các Nghị quyết số 45/1998, sè 55/1998, sè 60/1998 giao cho Chính phủ ban hành các Nghị định về thực hiện qui chế dân chủ ở ba loại hình cơ sở. Chính phủ đã ban hành Nghị định số 29/1998, sè71/1998 và số 07/1999, trong đó NĐ 29/1998 quy định về Quy chế thực hiện dân chủ ở cấp xã, NĐ 71/1998 quy định về Quy chế thực hiện dân chủ ở cơ quan hành chính và NĐ 07/1999 quy định về Quy chế thực hiện dân chủ ở doanh nghiệp nhà nước.
Việc ra đời Chỉ thị số 30-CT/TW và các Nghị định của Chính phủ ban hành qui chế thực hiện dân chủ ở cơ sở vừa thể hiện tính cấp thiết của việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân, đồng thời còn đặt ra yêu cầu đối với việc xây dựng đội ngò cán bộ, công chức có đủ phẩm chất đạo đức, năng lực, làm việc có năng suất và chất lượng, không tham nhòng, lãng phí, quan liêu, phiền hà, sách nhiễu nhân dân. Nhân dân có quyền được công khai bàn bạc và trực tiếp quyết định những công việc quan trọng, thiết thực, gắn bó với quyền lợi và nghĩa vụ của trực tiếp của mình, đồng thời phát huy dân chủ đại diện, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu lực hoạt động của chính quyền địa phương cơ sở. Thực tiễn cho thấy: ở đâu cấp ủy đảng nhận thức rõ và quan tâm chăm lo đúng mức tới việc triển khai thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở thì ở đó kinh tế phát triển, đời sống vật chất cũng như tinh thần của nhân dân không ngừng được cải thiện và nâng cao, trật tự an toàn xã hội được đảm bảo, an ninh chính trị được giữ vững, ổn định, thu hót và tạo được niềm tin của nhân dân với Đảng với chính quyền, động viên và huy động được sức lực, trí tuệ của nhân dân trong việc thực hiện các nhiệm vụ ở địa phương đạt hiệu quả cao. Ngược lại, nếu như địa phương nào, cơ sở nào không thường xuyên quan tâm đến việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, hoặc triển khai thực hiện một cách hình thức, qua loa đại khái thì ở đó đời sống nhân dân gặp khó khăn, kinh tế nhập nhằng, chậm phát triển, an ninh chính trị mất ổn định, tình hình kiến nghị, khiếu kiện vượt cấp của nhân dân gia tăng, vv… dẫn đến phát sinh một số điểm nóng ở một số cơ sở như: Thái Bình, Hà Tây, Hưng Yên… đã từng xảy ra.
Thực hiện dân chủ ở cơ sở luôn là vấn đề mang tính thời sự và đòi hỏi phát triển không ngừng, đầy tính sáng tạo. Vì thế, chúng ta vừa phải đi sâu nghiên cứu và nhận thức đúng đắn về lý luận, vừa phải thường xuyên tổng kết thực tiễn để tìm ra hình thức biện pháp tổ chức thực hiện phù hợp đưa Quy chế dân chủ vào cuộc sống. Từ khi Đảng và Nhà nước ta ban hành chủ trương xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, cho đến nay, chóng ta đã triển khai thực hiện rộng khắp trong cả nước và đã thu được nhiều thành tựu quan trọng trên tất cả các mặt đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội của đất nước. Việc triển khai xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở thời gian qua đã chứng tỏ đây là một chủ trương đúng đắn, hợp lòng dân, đáp ứng được nhu cầu bức thiết và lợi Ých to lớn trực tiếp của đông đảo quần chúng nhân dân lao động, được nhân dân phấn khởi đón nhận và tích cực thực hiện, vận động thực hiện, thể hiện tính ưu việt của chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa. Từ đó người dân đã hiểu rõ hơn về quyền lợi, trách nhiệm và nghĩa vụ của mình. Cán bộ, đảng viên nhất là cán bộ lãnh đạo, quản lý ở cơ sở có ý thức hơn về dân chủ và tôn trọng quyền làm chủ của nhân dân. Tuy nhiên, sau nhiều năm thực hiện, vẫn còn một số địa phương, đơn vị chưa có chuyển biến nhiều do nhận thức chưa đầy đủ, đúng đắn về Quy chế dân chủ ở cơ sở trong một bộ phận cán bộ, đảng viên và nhân dân. Thực tiễn cho thấy ở những nơi phong trào yếu kém, cán bộ có khuyết điểm, thiếu trách nhiệm đều không muốn triển khai thực hiện hoặc triển khai hình thức, qua loa, chiếu lệ, kiểu làm cho xong việc. Tuy nhiên, cũng có những cán bộ nhiệt tình thực hiện nhưng do trình độ hạn chế, không nhận thức đúng việc xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, nên quá trình triển khai, thực hiện còn nhiều khuyết điểm, yếu kém, chưa đạt yêu cầu và nội dung của quy chế. Vì thế, chất lượng thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở bị hạn chế. Mặt khác còn một bộ phận nhân dân thường chỉ quan tâm đến quyền lợi nhiều hơn nghĩa vụ, chưa làm tốt nghĩa vụ công dân. Thậm chí có hiện tượng lợi dụng dân chủ và dân chủ cực đoan. Trước tình hình đó, vấn đề nghiên cứu, tổng kết thực tiễn thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở đề xuất những giải pháp thích hợp, nhằm nâng cao chất lượng thực hiện Quy chế này trở thành yêu cầu khách quan, cấp bách.
Do điều kiện thời gian, kinh phí không cho phép nghiên cứu đầy đủ và toàn diện vấn đề thực hiện Quy chế dân chủ ở cả ba loại hình cơ sở trên phạm vi toàn quốc, vì thế tôi chỉ giới hạn nghiên cứu Quy chế thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn (cấp xã) trên địa bàn một địa phương cụ thể.
Từ những cơ sở lý luận thực tiễn nêu trên tôi chọn đề tài: “Nâng cao chất lượng thực hiện Quy chế dân chủ ở cấp xã trên địa bàn tỉnh Hưng Yên trong giai đoạn hiện nay” làm luận văn thạc sĩ luật học với mong muốn góp phần nâng cao chất lượng thực hiện Quy chế dân chủ ở Hưng Yên, đồng thời góp phần hoàn thiện lý luận về thực hiện Quy chế dân chủ.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Vấn đề dân chủ, dân chủ ở cơ sở, quy chế thực hiện dân chủ ở cơ sở từ lâu đã thu hót sự quan tâm chú ý của nhiều nhà khoa học, những người làm công tác lý luận nghiên cứu ở nhiều khía cạnh, góc độ khác nhau. Cho đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này của các cá nhân, tập thể được công bố. Ví dụ:
– “Thực hiện quy chế dân chủ và xây dựng chính quyền cấp xã ở nước ta hiện nay”, Nxb Chính trị quốc gia, 2003 của TS. Nguyễn Văn Sáu và GS. Hồ Văn Thông.
– “Thể chế dân chủ và phát triển nông thôn Việt Nam hiện nay”, Nxb Chính trị quốc gia, 2005 của TS. Nguyễn Văn Sáu và GS. Hồ Văn Thông chủ biên.
– “Quy chế thực hiện dân chủ ở cấp xã – Mét số vấn đề lý luận và thực tiễn” của PGS.TS Dương Xuân Ngọc, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000.
– “Thực hiện dân chủ trong thời kỳ đổi mới ở nước ta”, của Th.S Hoàng Văn Nghĩa, Tạp chí Lý luận chính trị, số 8, năm 2002.
– “Tiếp tục thực hiện tốt Quy chế dân chủ ở cơ sở”, của TS. Đặng Đình Tân và Đặng Minh Tuấn, Tạp chí Lý luận chính trị, số 7/2002.
– “Quan hệ giữa thực thi Quy chế dân chủ ở cơ sở với xây dựng chính quyền cơ sở nông thôn”, của TS. Nguyễn Văn Sáu, Tạp chí Lý luận chính trị, số 11-2002.
– “Chung quanh những vấn đề quy chế dân chủ ở nước ta hiện nay” của Lương Gia Ban, Tạp chí Cộng sản, sè13, tháng 5 năm 2002.
– “Dân chủ ở cơ sở một sức mạnh truyền thống của dân téc Việt Nam”, của Trần Bạch Đằng, Tạp chí Cộng sản, số 35, tháng12/2003.
– “Để thực hiện dân chủ ở cơ sở”, của Lê Quang Minh, Tạp chí Cộng sản số 11, tháng 4 năm 2003.
– “Phát huy quyền làm chủ của nhân dân, xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở vững mạnh”, của Trịnh Ngọc Anh, Tạp chí Cộng sản, số 11, tháng 4/2003.
– “Thực hiện dân chủ ở cơ sở trong quá trình đổi mới: thành tựu, vấn đề và giải pháp”, của GS.TS Phạm Ngọc Quang, Tạp chí Lý Luận chính trị, số 3/2004.
– “Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ và vấn đề thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở”, của Lê Xuân Đình, Tạp chí Cộng sản, số 20, tháng 10/2004.
– “Những điểm mới của quy chế dân chủ ở cấp xã”, của Th.S Ngô Thị Tám, Tạp chí Tổ chức Nhà nước, số 10/2003.
– “Để thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở”, của Trần Quang Nhiếp, Tạp chí Cộng sản, số 2, tháng1/1999.
– “Đưa cuộc vận động thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở lên một bước mới, rộng rãi hơn, hiệu quả hơn, thiết thực hơn”, của Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Nông Đức Mạnh, Tạp chí Cộng sản, số 20, tháng 10/2004.
– “Dân chủ và phát huy dân chủ của nhân dân trong sự nghiệp đổi mới” của TS. Lê Trọng Ân, Tạp chí Cộng sản, số 24, tháng 12/2004.
– “Dân chủ và thực hành dân chủ theo tư tưởng Hồ Chí Minh”, của Th.S Phạm Văn Bính, Tạp chí Nghiên cứu lý luận, số 8/2000.
– “Tiếp tục xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở”, của Trương Quang Được, Tạp chí Cộng sản, số 12, tháng4/2002.
– “Khâu đột phá của quá trình phát huy dân chủ ở nước ta trong thời kỳ đổi mới”, của Tòng Thị Phóng, Tạp chí Cộng sản, số 21, tháng 11/2003.
– “Cở sở lý luận – thực tiễn của phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra và mâý vấn đề về xây dựng quy chế dân chủ ở cơ sở”, của Đỗ Quang Tuấn, Tạp chí Cộng sản, số 8, tháng4/1998.
– “Về dân chủ ở cơ sở”, của PGS. Nguyễn Huy Qúy, Tạp chí Cộng sản, số 4, tháng 2/2004.
– “Dân chủ tư sản và dân chủ xã hội chủ nghĩa”, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1991 của Thái Ninh – Hoàng Chí Bảo.
– “Tổng quan về dân chủ và cơ chế thực hiện dân chủ: quan điểm, lý luận và phương pháp nghiên cứu”, Tạp chí Lý luận chính trị, số 9/1992 của Hoàng Chí Bảo.
– “Dân chủ ở cơ sở là điểm mấu chốt để thực hiện quyền dân chủ”, Tạp chí Quản lý nhà nước, sè1/1999 của Lê Minh Châu.
– “Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ với việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở trong giai đoạn hiện nay”, Luận văn thạc sĩ Chính trị học của Nguyễn Thị Tâm, 2000.
– “Thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở trong các trường trung học phổ thông trên địa bàn Hà Nội hiện nay – thực trạng và giải pháp”, Luận án tiến sĩ Chính trị học của Nguyễn Thị Xuân Mai, 2004…
Ngoài ra còn rất nhiều bài nghiên cứu đăng trên các tạp chí khoa học, các đề tài đã được nghiệm thu, các luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, về vấn đề dân chủ và dân chủ hóa ở nước ta.
Các công trình nghiên cứu kể trên đã đi sâu nghiên cứu việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở gắn với với việc tăng cường củng cố, hoàn thiện hệ thống chính trị ở cơ sở. Các công trình đó cũng đã cố gắng làm rõ bản chất, nội dung, tính chất và cơ chế thực hiện dân chủ. Các tác giả cũng đã chỉ ra phương hướng và giải pháp nhất định nhằm bảo đảm thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở. Tuy nhiên, vẫn còn hiếm hoặc chưa có công trình nghiên cứu làm thế nào để nâng cao chất lượng thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, đặc biệt là việc nghiên cứu tại một địa bàn cụ thể.
Vì vậy, luận văn này là một cố gắng bước đầu của tác giả, góp phần nghiên cứu, bổ sung vào chỗ còn thiếu hụt mà cụ thể ở đây là trên địa bàn tỉnh Hưng Yên.
3. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn
* Mục đích nghiên cứu:
Trên cơ sở tìm hiểu và đánh giá đúng tình hình thực hiện Quy chế dân chủ ở cấp xã trên địa bàn tỉnh Hưng Yên, mục đích nghiên cứu của luận văn là đề xuất những phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao chất lượng thực hiện Quy chế dân chủ ở cấp xã trong giai đoạn hiện nay.
* Nhiệm vụ nghiên cứu:
Để đạt mục đích trên luận văn có những nhiệm vụ sau:
– Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc nâng cao chất lượng thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở.
– Đánh giá thực tế chất lượng thực hiện Quy chế dân chủ ở xã, phường, thị trấn, trên địa bàn tỉnh Hưng Yên.
– Đề xuất những phương hướng, giải pháp nhằm nâng cao chất lượng thực hiện Quy chế dân chủ ở cấp xã trên địa bàn tỉnh Hưng Yên trong giai đoạn hiện nay.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
* Đối tượng nghiên cứu:
Ở cấp xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh Hưng Yên.
* Phạm vi nghiên cứu:
Nghiên cứu vấn đề thực hiện Quy chế dân chủ ở cấp xã trên địa bàn tỉnh Hưng Yên từ năm 1998 đến nay, tức là từ khi ra đời Chỉ thị 30/CT – TW của Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII về việc xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân chủ và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở cũng như những quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước ta hiện nay về vấn đề này và về vấn đề xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam của dân, do dân và vì dân.
Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu của chủ nghĩa duy vật biện chứng, các phương pháp cụ thể khác như phương pháp: lịch sử cụ thể, phân tích, tổng hợp; kết hợp với các phương pháp nghiên cứu khác: thống kê, so sánh, điều tra xã hội học.
6. Những đóng góp mới về khoa học của luận văn
– Tác giả phân tích đưa ra khái niệm chất lượng thực hiện Quy chế dân chủ ở cấp xã, những tiêu chí đánh giá chất lượng và những yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng thực hiện Quy chế dân chủ ở cấp xã.
– Đánh giá toàn diện chất lượng thực hiện Quy chế dân chủ ở cấp xã trên địa bàn tỉnh Hưng Yên.
– Đề xuất một số phương hướng, giải pháp nhằm thực sự đóng góp vào việc nâng cao chất lượng thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở nói chung và ở cấp xã nói riêng.
7. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
– Luận văn góp phần hình thành cơ sở lý luận và thực tiễn của việc nâng cao chất lượng thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở.
– Luận văn góp phần nâng cao nhận thức và trách nhiệm chỉ đạo tổ chức triển khai hoạt động thực tiễn của các cơ quan Đảng và Nhà nước, nhằm nâng cao chất lượng thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở trong giai đoạn hiện nay.
8. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn bao gồm 3 chương, 8 tiết.

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài
Thực hiện dân chủ, phát huy quyền làm chủ của nhân dân vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự nghiệp cách mạng. Đất nước ta đang trong thời kỳ đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nhằm mục tiêu tiến đến năm 2020 đưa nước ta thành một nước công nghiệp, dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Sự nghiệp vĩ đại đó chỉ có thể thành công nếu phát huy được quyền làm chủ thực sự của nhân dân, phát huy được sức mạnh sáng tạo và tiềm năng to lớn của toàn dân. Bởi vậy, Đảng ta đã và đang rất quan tâm lãnh đạo phát huy quyền làm chủ của nhân dân, nhất là thực hiện dân chủ ở cơ sở, nơi việc thực hiện dân chủ có ý nghĩa thiết thực, gắn liền với lợi Ých, tư tưởng của các tầng líp nhân dân và có ảnh hưởng nhiều mặt đến đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng.
Ngày 18/02/1998, Bé Chính trị (khóa VIII) đã ra Chỉ thị số 30/CT-TW về xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ (QCDC) ở cơ sở. Chỉ thị đã được triển khai thực hiện nghiêm túc và thu được nhiều kết quả, góp phần quan trọng ổn định tình hình ở cơ sở, phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ đất nước. Tuy nhiên, việc thực hiện QCDC ở cơ sở vẫn còn bộc lé nhiều khuyết điểm. Không Ýt nơi triển khai có tính chiếu lệ, hình thức, đối phó, thậm chí còn vi phạm quyền làm chủ của nhân dân. Đại hội X của Đảng yêu cầu các tổ chức đảng phải tiếp tục lãnh đạo thực hiện tốt QCDC ở cơ sở, coi đây là một nhiệm vụ quan trọng của toàn Đảng.
Trong thời gian qua, các Đảng bộ phường ở quận Thanh Xuân (thành phè Hà Nội) đã có nhiều cố gắng lãnh đạo xây dựng và thực hiện QCDC ở cơ sở. TÊt cả các phường ở quận đã xây dựng và triển khai thực hiện QCDC ở cơ sở khá nghiêm túc. Tuy nhiên, việc thực hiện QCDC ở các phường đến nay vẫn còn là một vấn đề có nhiều khó khăn, yếu kém. Một số nơi không thực hiện đúng và đủ QCDC cơ sở đã đề ra, vi phạm quyền làm chủ của nhân dân trên nhiều lĩnh vực. Nguyên nhân quan trọng, phổ biến là ở đó, tổ chức đảng đã lúng túng hoặc buông lỏng lãnh đạo việc thực hiện QCDC ở cơ sở. Để khắc phục những yếu kém, thực hiện tốt hơn nữa QCDC ở các phường của quận Thanh Xuân, vấn đề có ý nghĩa then chốt và cấp thiết là phải tăng cường sự lãnh đạo của các Đảng bộ phường đối với việc thực hiện QCDC ở cơ sở.
Xuất phát từ tình hình nêu trên, việc nghiên cứu đề tài: “Các Đảng bộ phường ở quận Thanh Xuân, thành phè Hà Nội lãnh đạo thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở trong giai đoạn hiện nay” có ý nghĩa lý luận và thực tiễn
cấp thiết.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Từ khi có chỉ thị 30-CT/TW của Bộ Chính trị (khóa VIII), ngày 18/2/1998, về xây dựng và thực hiện QCDC ở cơ sở, nhiều nhà khoa học và hoạt động thực tiễn đã có những công trình nghiên cứu, tổng kết về vấn đề dân chủ ở cơ sở. Tiêu biểu nh­:
– Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra và vấn đề xây dựng quy chế dân chủ ở cơ sở, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1998.
– Các quy định pháp luật về dân chủ ở cơ sở năm 2001, Nxb Chính trị quốc gia Hà Nội, 2001
– Thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở trong tình hình hiện nay – một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002.
– Xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001.
– Hoàng Văn Hoằng, Đảng bộ Hoằng Hóa lãnh đạo thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở, Tạp chí Xây dựng Đảng, tháng 10-2001.
– Nguyễn Thành Vinh, Kinh nghiệm từ lãnh đạo thực hiện quy chế dân chủ ở Quy Léc, Tạp chí Xây dựng Đảng, tháng 12-2002
– Hữu Phan, Quy chế dân chủ ở xã và tiếp tục thực hiện quy chế, Tạp chí Tổ chức nhà nước, số 1+2/ 2002.
– Nguyễn Văn Sáu – Hồ Văn Thông, Thực hiện quy chế dân chủ và xây dựng chính quyền cấp xã ở nước ta hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2003.
– Thực hiện dân chủ trong các Đảng bộ xã ngoại thành Hà Nội hiện nay, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, đề tài khoa học cấp bộ, 2003.
– Dương Xuân Ngọc, Quy chế, thực hiện quy chế dân chủ ở cấp xã: một số vấn đề về lý luận và thực tiễn, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004.
– Hà Nội sau 5 năm xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở, Tạp chí Cộng sản, tháng 11/2003.
– Tính tất yếu đổi mới sự lãnh đạo của Đảng để phát huy dân chủ ở cơ sở, Tạp chí Cộng sản, tháng 12/2005.
Các công trình khoa học nêu trên đã nghiên cứu vấn đề dân chủ và thực hiện QCDC ở cơ sở với nhiều góc độ khác nhau, tuy nhiên chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu vấn đề Đảng bộ phường ở quận Thanh Xuân, thành phè Hà Nội lãnh đạo thực hiện QCDC ở cơ sở trong giai đoạn hiện nay.
3. Mục đích, nhiệm vụ của luận văn
Mục đích:
Góp phần làm rõ hơn cơ sở lý luận, thực trạng và đề xuất giải pháp để tăng cường sự lãnh đạo của các Đảng bộ phường ở quận Thanh Xuân đối với việc thực hiện QCDC ở cơ sở.
Nhiệm vô: Để đạt được mục đích trên, luận văn có nhiệm vụ:
– Làm rõ nội dung, phương thức và các yếu tố tác động đến việc Đảng bộ phường ở quận Thanh Xuân, thành phè Hà Nội lãnh đạo thực hiện thực hiện QCDC ở cơ sở hiện nay.
– Đánh giá thực trạng Đảng bộ phường ở quận Thanh Xuân, thành phè Hà Nội lãnh đạo thực hiện QCDC ở cơ sở, rót ra nguyên nhân, kinh nghiệm.
– Đề xuất các giải pháp chủ yếu đề tăng cường sự lãnh đạo của các Đảng bộ phường ở quận Thanh Xuân đối với việc thực hiện QCDC ở cơ sở trong thời gian tới.
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
– Đối tượng nghiên cứu của đề tài là sự lãnh đạo của các Đảng bộ phường ở quận Thanh Xuân đối với việc thực hiện QCDC ở cơ sở.
– Phạm vi nghiên cứu của đề tài: tập trung khảo sát sự lãnh đạo của các Đảng bộ phường ở quận Thanh Xuân đối với việc thực hiện QCDC ở cơ sở từ khi có Chỉ thị số 30/ CT-TW của Bộ Chính trị (khoá VIII) về xây dựng và thực hiện QCDC ở cơ sở, năm 1998 đến nay, trên địa bàn quận Thanh Xuân.
5. Phương pháp nghiên cứu
– Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài: Đề tài đã được nghiên cứu trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về dân chủ và dân chủ ở cơ sở; kế thừa các kết quả nghiên cứu đi trước, các tổng kết thực tiễn công tác lãnh đạo của các Đảng bộ phường ở quận Thanh Xuân đối với việc thực hiện QCDC ở cơ sở.
– Phương pháp nghiên cứu của đề tài: Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, đề tài sử dụng kết hợp các phương pháp cụ thể như: tổng kết thực tiễn, lôgic – lịch sử, điều tra, nghiên cứu tài liệu, thống kê, phân tích, tổng hợp…
6. Đóng góp của luận văn
– Góp phần làm rõ thêm cơ sở lý luận và thực tiễn của việc Đảng bộ các phường lãnh đạo thực hiện QCDC ở cơ sở, đề xuất được các giải pháp chủ yếu để tăng cường sự lãnh đạo của các Đảng bộ phường ở quận Thanh Xuân đối với việc thực hiện QCDC ở cơ sở trong giai đoạn hiện nay.
– Những kết quả nghiên cứu của luận văn cung cấp thêm luận cứ khoa học cho việc tăng cường sự lãnh đạo của các Đảng bộ phường ở quận Thanh Xuân với việc thực hiện QCDC ở cơ sở trong giai đoạn hiện nay và có thể làm tài liệu tham khảo phục vụ cho nghiên cứu, học tập môn Xây dựng Đảng.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phô lục, nội dung của luận văn gồm 3 chương, 6 tiết.

mở đầu

1. Tính cấp thiết của đề tài
Dân chủ không chỉ là bản chất, mà còn là mục tiêu và động lực để thực hiện thắng lợi sự nghiệp đổi mới đất nước ta theo định hướng XHCN. “Không thể có một CNXH thắng lợi mà lại không thực hiện dân chủ hoàn toàn” [38, tr.324]. Vì vậy, mở rộng dân chủ XHCN, phát huy quyền làm chủ của nhân dân lao động trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội trong giai đoạn hiện nay là một vấn đề cấp thiết. Chỉ có phát huy quyền làm chủ thật sự của nhân dân trong quá trình hoạch định và tổ chức thực hiện các chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước theo phương châm: “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” mới huy động được sức mạnh tổng hợp của toàn dân trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới, những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều Nghị định, Chỉ thị quan trọng nhằm phát huy quyền làm chủ, sức sáng tạo của nhân dân để phát triển kinh tế, ổn định chính trị, phát triển xã hội: Chỉ thị 30- CT/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở; Chỉ thị 22/1998/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc triển khai thực hiện QCDC ở xã; Nghị định số 79/2003/NĐ-CP của Chính phủ ban hành quy chế thực hiện dân chủ ở xã,… Đây là một bước tiến lớn thể hiện sự quyết tâm củng cố, hoàn thiện và phát triển nền dân chủ XHCN của Đảng và Nhà nước ta, đồng thời cũng là phương thức giải quyết các nhiệm vụ, mục tiêu chung của đất nước trong công cuộc đổi mới.
Việc triển khai thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về QCDC ở cơ sở trên phạm vi cả nước, thời gian qua, đã thu được nhiều thành tựu quan trọng, thu hót được sự quan tâm hàng ngày của tất cả các tầng líp xã hội. Điều đó chứng tỏ đây là một chủ trương đúng đắn, hợp lòng dân, đáp ứng được nhu cầu bức thiết và lợi Ých to lớn, trực tiếp của đông đảo quần chúng nhân dân lao động, được nhân dân phấn khởi đón nhận và tích cực thực hiện.
Tuy nhiên, sau nhiều năm triển khai, trên địa bàn tỉnh Bến Tre, tình hình thực hiện QCDC ở cơ sở vẫn còn nhiều vấn đề đáng quan tâm: một số nơi, việc xây dựng và thực hiện QCDC ở cơ sở chưa đạt yêu cầu, quyền làm chủ của nhân dân còn bị vi phạm; một số cán bộ có trách nhiệm không muốn triển khai thực hiện QCDC ở cơ sở, hoặc triển khai một cách hình thức, chiếu lệ, nhiều người chưa nhận thức đầy đủ quyền làm chủ của nhân dân, do đó, tình trạng nhòng nhiễu, gây phiền hà cho nhân dân vẫn còn xảy ra; một bộ phận nhân dân mới chỉ thấy quyền lợi nhiều hơn nghĩa vụ, vì vậy, hiện tượng lợi dụng dân chủ, dân chủ quá trớn đang là nguy cơ đe dọa mối quan hệ giữa Đảng, chính quyền với nhân dân, gây không Ýt khó khăn cho việc phát triển kinh tế, ổn định xã hội,…
Từ thực tiễn trên, tôi chọn đề tài “Thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Bến Tre – thực trạng và giải pháp” làm luận văn tốt nghiệp, đồng thời mong muốn góp phần đẩy mạnh và hoàn thiện việc thực hiện QCDC ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Bến Tre.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Hiện nay, vấn đề mở rộng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân lao động được nhiều nhà khoa học quan tâm, nghiên cứu với nhiều bài viết, nhiều công trình đã được công bố, xuất bản thành sách.
– PGS.TS Dương Xuân Ngọc: “Quy chế thực hiện dân chủ cấp xã – Mét số vấn đề lý luận và thực tiễn”, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000. Tác giả đã làm rõ ý nghĩa và tầm quan trọng của Quy chế thực hiện dân chủ cấp xã cả về mặt lý luận và thực tiễn.
– PGS.TS Nguyễn Cóc: “Thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở trong tình hình hiện nay. Một số vấn đề lý luận và thực tiễn”, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002. Tác giả đã tập trung làm sáng tỏ một số khía cạnh chủ yếu về lý luận và thực tiễn của việc thực hiện QCDC ở cơ sở trong tình hình hiện nay ở nước ta.
– TS. Nguyễn Thị Ngân: “Quá trình thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở ở một số tỉnh đồng bằng sông Hồng hiện nay”, Đề tài khoa học cấp bộ 2002-2003. Tác giả tiến hành nghiên cứu thực trạng việc thực hiện QCDC cơ sở ở các tỉnh đồng bằng sông Hồng, qua đó đề xuất những giải pháp nhằm đẩy mạnh và hoàn thiện việc thực hiện QCDC ở khu vực đồng bằng sông Hồng.
– Trần Bạch Đằng: “Dân chủ ở cơ sở một sức mạnh truyền thống của dân téc Việt Nam”, Tạp chí Cộng sản, số 35 (12/2003). Trong bài viết này, tác giả khẳng định thực hiện dân chủ ở cơ sở là một khâu rất quan trọng nhằm hoàn thiện cơ chế nhân dân làm chủ xã hội trong công cuộc đổi mới ở Việt Nam. Theo tác giả, đây là một vấn đề không chỉ mang ý nghĩa thời sự mà còn là một sự tiếp nối truyền thống, phát huy sức mạnh của dân được hình thành trong lịch sử mấy nghìn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân téc ta.
– PGS.TS Trần Khắc Việt: “Thực hiện dân chủ ở nước ta hiện nay: Vấn đề đặt ra và giải pháp”, Tạp chí Lý luận chính trị, số 9/2004. Tác giả chỉ ra những vấn đề nảy sinh trong quá trình thực hiện dân chủ hoá đời sống xã hội ở nước ta, đồng thời đưa ra những giải pháp nhằm tiếp tục phát huy dân chủ trong tình hình hiện nay.
– TS. Đoàn Minh Huấn “Dân chủ đại diện, dân chủ trực tiếp và quá trình mở rộng dân chủ XHCN ở nước ta”, Tạp chí Lý luận chính trị, số 8/2004. Tác giả làm rõ vai trò, đặc trưng của dân chủ đại diện và dân chủ trực tiếp, qua đó khẳng định: trong giai đoạn hiện nay, muốn mở rộng dân chủ XHCN ở nước ta, cần phát huy đúng đắn ưu thế của mỗi hình thức dân chủ, đồng thời cần có sự kết hợp chặt chẽ dân chủ đại diện và dân chủ trực tiếp.
Ngoài ra còn có một số luận văn đã bàn về vấn đề triển khai QCDC ở cơ sở tại địa phương như: Nguyễn Minh Thi: “Thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở tại các vùng nông thôn miền núi của tỉnh Bắc Giang hiện nay”, Luận văn thạc sĩ CNXHKH bảo vệ tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh năm 2000. Phan Văn Bình: “Thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở trên địa bàn thành phố Vinh – Những vấn đề đặt ra và giải pháp”, Luận văn thạc sĩ CNXHKH bảo vệ tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh năm 2001. Nguyễn Thanh Sơn: “Thực hiện QCDC ở xã trên địa bàn tỉnh Sơn La – Thực trạng và giải pháp”, Luận văn thạc sĩ CNXHKH bảo vệ tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh năm 2003.
Ở Bến Tre, cho đến nay, ngoài “Báo cáo tổng kết việc thực hiện Chỉ thị 30-CT/TƯ của Bộ Chính trị (khóa VIII) về xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở 1998-2003” của Tỉnh ủy, chưa có công trình khoa học nào đề cập riêng đến việc thực hiện QCDC ở cơ sở trên địa bàn tỉnh.
Nhìn chung, các bài viết, các công trình nghiên cứu của các tác giả nêu trên đã tập trung làm rõ cơ sở lý luận, ý nghĩa thực tiễn của việc thực hiện QCDC ở cơ sở, đồng thời phân tích, lý giải yêu cầu, cách thức tổ chức, biện pháp… để thực hiện tốt QCDC ở cơ sở một các khá sâu sắc. Do vậy, những tài liệu nêu trên sẽ là nguồn tư liệu tham khảo bổ Ých đối với tác giả.
3. Mục đích, nhiệm vụ, đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng, chỉ ra những vấn đề; đề xuất những phương hướng và giải pháp để góp phần nâng cao chất lượng thực hiện QCDC ở cơ sở của tỉnh Bến Tre.
Để thực hiện mục đích trên, luận văn có nhiệm vô:
– Làm rõ vai trò ý nghĩa của việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở đối với quá trình phát triển dân chủ nước ta.
– Phân tích thực trạng và những vấn đề đặt ra trong quá trình thực hiện QCDC ở cơ sở tỉnh Bến Tre.
– Đề xuất những phương hướng, giải pháp nhằm góp phần đẩy mạnh và hoàn thiện việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Bến Tre thời gian tới.
Phạm vi nghiên cứu: từ góc độ chính trị xã hội nghiên cứu việc thực hiện QCDC ở các xã, phường, thị trấn tỉnh Bến Tre từ năm 1998 đến nay.
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Cơ sở lý luận: Luận văn được thực hiện dùa trên cơ sở lý luận về dân chủ của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các văn kiện, các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở. Bên cạnh đó, tác giả cũng kế thừa, chọn lọc những kết quả nghiên cứu của một số nhà khoa học đã được công bố về vấn đề dân chủ cơ sở.
Cơ sở thực tiễn là quá trình thực hiện QCDC ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Bến Tre trong thời gian qua (1998 đến nay).
Phương pháp nghiên cứu: Từ góc độ chính trị xã hội vận dụng các phương pháp lôgíc và lịch sử, phân tích, tổng hợp và so sánh, đồng thời sử dụng phương pháp điều tra xã hội học để thực hiện luận văn.
5. Những đóng góp mới của luận văn
Qua điều tra, nghiên cứu, phân tích quá trình thực hiện QCDC ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Bến Tre, khái quát những thành tựu bước đầu; những hạn chế và nguyên nhân của nó; chỉ ra những bất cập, mâu thuẫn trong quá trình triển khai thực hiện; đồng thời đề xuất những phương hướng và những giải pháp cụ thể, phù hợp với đặc điểm tình hình của địa phương, góp phần đẩy mạnh và hoàn thiện việc thực hiện dân chủ ở cơ sở, đáp ứng yêu cầu sự nghiệp đổi mới của tỉnh.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
– Vấn đề dân chủ ở cơ sở, hiện nay ở nước ta, luôn là một vấn đề chính trị – xã hội nhạy cảm và bức xúc. Việc nghiên cứu thực tiễn ở từng địa bàn khác nhau trong quá trình thực hiện dân chủ hóa đời sống xã hội, tổng kết kinh nghiệm, xác định điểm tương đồng (phổ biến) và nét đặc thù của từng vùng, miền; bổ sung lý luận về xây dựng và hoàn thiện nền dân chủ XHCN ở Việt Nam giai đoạn hiện nay là rất cần thiết.
– Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu, giảng dạy chuyên đề; đồng thời cũng có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan chức năng trong việc tiếp tục đẩy mạnh và hoàn thiện việc thực hiện dân chủ ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Bến Tre.
7. Kết cấu luận văn: Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương, 7 tiết.